For starters: the culture is geen afgebakend gegeven, maar een waaier aan disciplines, acties en gemeenschappen. De een is meer productiegericht, de ander meer reflectief – maar allemaal vertrekken ze vanuit gedeelde ervaringen. De aanleiding voor het On(ver)vangbaar-rapport was dan ook het besef dat die praktijken en ervaringen systematisch onder de radar van de Nederlandse cultuur- en mediasector vliegen, of zelfs ronduit worden genegeerd. Nochtans heeft the culture een sterk sociaal perspectief waarmee het autodidacten, (biculturele) jongeren en andere gemarginaliseerde gemeenschappen actief betrekt. Hun engagement en dat van hun gemeenschappen vormde op zichzelf staande ecosystemen die voor beleidsmakers ongrijpbaar lijken.

Er bestaan dan ook geen twee definities van the culture. Wel deelt het kenmerken en waarden die terugkomen uit alle bijdragen, zo bleek uit een expertencommissie. Het gaf aanleiding voor een werkdefinitie, uitgaande van de Nederlandse context, maar die in België van toepassing lijkt: 

Hoewel nog niet cijfermatig in kaart gebracht, zijn er (op basis van migratieachtergrond) in Nederland allicht meer dan 2 miljoen mensen die (in)direct in aanraking komen met the culture. Een vergelijkbare oefening met Statbel-cijfers wijst uit dat het in België gaat om ongeveer een derde van de bevolking, ofwel bijna 4 miljoen mensen. Toch schetst dat niet het volledige plaatje: de volledige reikwijdte en impact van the culture heeft namelijk meer te maken met identificatie, participatie en invloed, zoals blijkt uit internationaal onderzoek. 

Waar vinden we the culture?

In hetzelfde jaar als dit rapport vierde hiphop haar 50e verjaardag, en dat is geen toeval. De twee delen zelfexpressie, eigenheid en activistische kritiek, en hebben daarmee ook hun invloed gehad op hedendaagse populaire cultuur. “Veel van de filosofische waarden zijn terug te vinden in de mindset van mensen binnen the culture,” duidt het rapport ook. Onderzoekster Claudia Marinelli onderstreept hoe activisme (change the game), kennisoverdracht (each one teach one) en ondernemerschap (making something out of nothing) – begrippen die we vaak lezen in cultuurbeleid – zitten ingebakken in hiphop en in the culture vanwege hun sociale en historische achtergrond. 

Wat the culture verder kenmerkt? Dat omvat o.a. dat de praktijken en kennis een echte levenswijze worden; dat de openheid ervan een inclusieve community kweekt; dat makers en denkers uit the culture ware trendsetters zijn, bijvoorbeeld van kleding tot muziekproductie; en dat the culture internationale verbondenheid meedraagt die stedelijke achtergronden en exportdenken overstijgt, zegt schrijver Zineb Segrouchni. The culture laat ook van zich horen in haar tegendraadsheid en Do It Together-mentaliteit, bijvoorbeeld in de snelheid waarmee geluidsfragmenten worden gedeeld en gesamplet. The culture is ook zelforganisatie en zelfbeschikking, identiteitsvorming in een gemeenschap aan de marges – maar met een wereld aan de voeten. 

The culture is kort gezegd dan ook overal terug te vinden. Is het geen fysiek spoor zoals mode, design of muziek, dan is in de gatekeeperloze verspreiding van kritisch denken en een can do-mentaliteit. Hiphop is allicht een van de meest bekende exponenten van the culture, en niet alleen in harde streamingcijfers zoals Damso en Frenna kunnen voorleggen. Ook in de nadruk op gemeenschap (Stikstof), activisme (Kleine Lil Alia) en performance (Fred Gata, Madd9) is het aanwezig. Ook in academisch onderzoek staat hiphop centraal als het bijvoorbeeld gaat over culturele reproductie (Kim Dankoor) en mentale gezondheid (Robbert Goverts). 

Ondanks toenemende aandacht voor de impact van hiphop en the culture in bredere zin, ontbreekt het echter vaak aan werkelijk engagement. Het rapport leidt dat terug naar het feit dat makers uit het ecosysteem zich in cultuurbeleid vaak moeten voegen naar een gevestigd, door andere patronen getekend systeem dat haaks staat op de waarden van the culture. Het rapport wijst erop dat cultuurbeleidsmakers vanuit Unesco-verplichtingen naar de pluriformiteit en flexibiliteit van cultuur en immaterieel erfgoed, de verplichting hebben om daar ruimte aan te geven, in plaats van het ‘onder een stolp’ te steken. 

Voorbeelden van the culture om ons heen

The culture belichaamt die flexibiliteit in de vele manieren waarop we ermee in contact komen. Het rapport vat die samen onder enkele categorieën met Nederlandse voorbeelden; hieronder vind je diezelfde categorieën, maar dan met Belgische voorbeelden:

• the culture als basis voor zelfexpressie en gemeenschap: Frontal Studio in Brussel is een onafhankelijke opnamestudio die niet alleen Stikstof, Zwangere Guy en Jazz Brak huist. Ook nieuw hiphoptalent vindt er een basis om te experimenteren en leren in een professionele omgeving. 
• the culture als niet-formeel onderwijs: Champion Sound is een Antwerps platform dat songwritingkampen en de jaarlijkse Champion Sound Beat Battle organiseert voor jonge Belgische producers en beatmakers. En op de zomerkampen van Jeunes Boss leerden jonge artepreneurs samen om hun ideeën in de praktijk om te zetten, direct gericht op een slotevent. 
• the culture als platform om genderstereotypen te doorbreken: Go BOOM is een Gents DIY(t), feministisch collectief dat concerten, workshops, kampen en lezingen organiseert om meer FLINTA* personen voor, op en achter het gitaarpodium te krijgen. Fat Sabbats is dan weer een Brussels collectief van vrouwelijke en non-binair raciale vrijwilligers die culturele, ondersteunende en inclusieve ruimtes opzetten en beheren door en voor LGBTQIA+ persons of colour. En Technicienne is een online platform voor vrouwen en genderexpansieve personen die een technische rol opnemen in de kunst- en cultuursector.
• the culture als springplank voor ondernemerschap: Hopvoeding, SheDidIt en Capital zijn voorbeelden uit de voorbije jaren van workshops, events en platformen waar vooral jongeren en vrouwen kunnen sleutelen aan hun muzikale en andere plannen in het bijzijn van peers en ervaringsdeskundigen. 
• the culture als instrument voor sociale inclusie en betrokkenheid: Lasso, IC vzw en Graffiti vzw (dat ophield te bestaan in 2024) doen jongeren, mensen met een migratieachtergrond, mensen met een beperking… actief participeren. Media, muziek en kunstprojecten van uiteenlopende disciplines vormen de tools waarmee mensen actief aan de slag gaan. Kennisdeling en kritisch burgerschap zijn centrale waarden die zij zo ook willen overdragen. 
• the culture als ruimte voor innovatie: The Niteshop is een Rotterdamse werkplaats voor postkoloniaal stedelijk erfgoed, voortgedreven door de kennis van burgers aan de rand van de maatschappij. In 2025 werkten ze samen met Horst voor een expolocatie op de Asiat Site in Vilvoorde.
• the culture als smaakmaker voor de maatschappij: het Supreme Night Festival is een samenwerking van Brusselse dansers en organisatoren waar dans in nightlife centraal staat, tegen een kapitalistische logica in. 
• the culture als wegbereider voor sociale en politieke betrokkenheid: in 2022 organiseerden VI.BE en het Hannah Arendtinstituut een namiddag over hiphop, burgerschap en activisme, met o.a. socioloog, jeugdwerker en rapper Fatih De Vos. En na een eerste editie in Antwerpen vindt op 20 september 2025 een nieuw Show Up For Humanity-festival plaats, waar muziek en spoken word urgente actie zullen vragen omtrent ongelijkheid en klimaatvernietiging.

Wat kan beleid betekenen voor the culture? 

De lange aanloop naar On(ver)vangbaar, van expertencommissie tot veldwerk tot schrijfproces, culmineert in drie beleidsaanbevelingen om de waardevolle, innovatieve en impactrijke culture te waarderen en faciliteren. Ten eerste dient beleid substantiëler en duurzamer te investeren op een manier die past bij hoe the culture creëert en deelt. Ten tweede moet beleid luisteren naar de signalen vanuit the culture over maatschappelijke uitdagingen. En ten derde is er onderzoek naar de (economische) reikwijdte en impact van the culture.

Etnoloog Gerard Rooijakkers benadrukt dat alleen alle drie acties een paradigmawijziging te faciliteren, eentje die er volgens hem sowieso zit aan te komen, waarbij gemeenschappen het uitgangspunt worden in plaats van instituten. De onvangbaarheid van the culture lijkt soms een stroman om delen ervan toe te eigenen in bestaande systemen, zoals hiphop of ‘urban’ in beoordelingscommissies – iets waar al vaker verzet tegen is uitgesproken. Maar volgens Rooijakkers is het ecosysteem van the culture helemaal niet zo onvangbaar als de gemeenschappen erachter worden gefaciliteerd om onvervreemdbaar en zonder externe controle, hun waarden en leefwereld te blijven uitdragen. Dat vraagt een delicate balansoefening, eentje die verbonden moet zijn praktische initiatieven. Zoals curator Amal Alhaag vraagt: wie maakt er nu eigenlijk ruimte voor wie?