Hendrik Lasure & Koen Gisen: “Gevoel boven perfectie.”
“We staan op heilige grond!” Dat was de eerste gedachte toen Koen Gisen ons binnenloodste in zijn studio-walhalla La Patrie, een van dé meest sfeervol-aangeklede opnamestudio’s van de Lage Landen, en de plek waar onder andere The Bony King of Nowhere, Meskerem Mees, Dans Dans – en talloze anderen – hun muzikale exploten voorgoed op een drager vastlegden. Vervoegde een aantal jaar geleden de rij, en krijgteen bijzondere plek in het La Patrie-pantheon: Hendrik Lasure.
Virtuoos jazzpianist, in de eerste plaats, maar sinds de release van zijn eerste album ‘Het Wiel’ ook binnengehaald als een begenadigd singer-songwriter, die vrij jongleert met alle muzikale bagage die hij als prille dertiger wist te verzamelen.
“Koen en ik hebben elkaar leren kennen via mijn band schntzl, die dankzij een wedstrijd bij KAAP (toen nog Vrijstaat O., red.) een plaat mocht maken. We waren toen amper negentien en wisten nauwelijks hoe zo’n opnameproces verliep. Vanuit KAAP kwam het voorstel: pols eens bij Koen Gisen of hij tijd heeft; ze zagen wel een match tussen ons. Na het eerste gesprek in La Patrie was het al beklonken. En ik ben hier nooit meer weggegaan. La Patrie is mijn thuis weg van thuis.”
Koen: “Samenwerken met Hendrik is ook gewoon leuk. Hendrik verstaat de kunst om eerlijk te zijn zonder mij op mijn paard te krijgen; dat is niet velen gegeven (lacht).”
Hendrik: “Na al die samenwerkingen kennen we elkaars smaak en voorkeur zo goed dat zelfs een half woord of een blik voldoende is om te weten wat de ander bedoelt. Koen heeft dankzij zijn jarenlange ervaring de gave om bijvoorbeeld een bepaald licht op iets werpen en de kern van een idee zien, terwijl dat soms heel moeilijk is wanneer je er als muzikant middenin zit.”
Na al die samenwerkingen kennen we elkaars smaak en voorkeur zo goed dat zelfs een half woord of een blik voldoende is om te weten wat de ander bedoelt.
Hendrik Lasure
Op welk moment heb je dat extra paar oren nodig? Moeten de songs al grotendeels af zijn voor je die laat horen?
Hendrik: “Er zit geen rode draad in. Voor ‘De Val’ had zoveel songs geschreven dat ik niet meer goed wist welke ik de beste vond. Op zo’n momenten is Koen een ideaal klankbord. Maar zelfs zonder dat hij er iets over zegt, hoor ik mijn muziek anders wanneer we er samen naar luisteren. Het is alsof ik mijn songs dan beluister via zijn producers-oren. En dan komt hij met een idee waar ik zelf nooit aan zou denken, zoals het transponeren van een song, zodat die beter aansluit bij mijn stembereik.”
Koen: “Weet je wat er zo bevrijdend is: bij Hendrik kan ik dat allemaal vrij zeggen. En dat is niet altijd vanzelfsprekend. Als ik demosongs binnenkrijg van bands of artiesten die willen samenwerken, luister ik één keer en geef ik meteen feedback; en die kan soms nogal rauw-eerlijk zijn. De reden waarom ik het zo aanpak: als ik meer dan een keer luister, dan schaar ik me achter de artiest en begin ik milder te worden, waardoor ik die blik van de toeschouwer verlies. Ik wil een eerlijke first-time-listener-experience overbrengen. Ik hoef niet onmiddellijk de oplossing te hebben, maar ik moet wel kunnen zeggen dat ik ergens een probleem hoor.”
Ik wil een eerlijke first-time-listener-experience overbrengen. Ik hoef niet onmiddellijk de oplossing te hebben, maar ik moet wel kunnen zeggen dat ik ergens een probleem hoor.
Koen Gisen
Hoe help je als producer om een nummer toegankelijk te maken zonder het avontuur eruit te halen?
Hendrik: “Mag ik daarop antwoorden?”
Ga je gang.
Hendrik: “Voor ‘De Val’ stelde Koen rake structurele ingrepen voor, zelfs nadat alles al opgenomen was. We hebben nog veel songs ingekort en weggeknipt, om zo de songs te laten blijven bewegen. Een voorbeeld. Bij een refrein dat ik in een bepaalde song vier keer herhaal, stelde Koen voor om er bij de tweede herhaling een maat uit te halen en het slot daar al te laten inzetten. Je herkent de herhaling, maar ze loopt anders dan je verwacht.”
Koen: “Maar je hoeft dat allemaal niet te ingewikkeld te maken. Als ik songs van andere artiesten hoor die zulke ingrepen maakten, dan probeer ik te achterhalen hoe ze dat aangepakt hebben. En dan hoor ik bijvoorbeeld dat de strofen op elkaar lijken, terwijl er telkens kleine verschillen in zitten. Het zijn net die zaken die je aandacht vasthouden.”
Soms hoor ik bijvoorbeeld dat de strofen in andermans songs op elkaar lijken, terwijl er telkens kleine verschillen in zitten. Het zijn net die zaken die je aandacht vasthouden.
Koen Gisen
Hendrik: “Zulke ingrepen merk je als luisteraar zelf niet meteen op. Onbewust voel je het wel, en je blijft luisteren, omdat je wil weten wat er nog komt. Ik vind het alvast een van de moeilijkste aspecten aan songwriting: hoe maak je een song interessant, zonder dat die voorspelbaar wordt? Je wil dan wel een herkenbare structuur, én je wil dat de song niet vastloopt. Bij teksten is dat vaak een worsteling: ik neig nogal snel in een strak ritmisch patroon te vallen waarin elke zin op dezelfde manier loopt. Soms voel ik zelf dat het daardoor wat afgezaagd wordt.”
Ik vind het alvast een van de moeilijkste aspecten aan songwriting: hoe maak je een song interessant, zonder dat die voorspelbaar wordt?
Hendrik Lasure
Koen: “Hendrik benadert zijn zang als muzikant, met veel gevoel voor ritme en structuur. Een tekst heeft soms meer vrijheid nodig. In een tweede strofe hoeven de accenten niet op dezelfde plaatsen te vallen als in de eerste. Laat je ze verschuiven en luister je naar wat de woorden vragen, dan wordt het meer een vertelling.”
Om zo aan een song te kunnen sleutelen, moet je als artiest behoorlijk openstaan voor wat de ander hoort.
Koen: “Ja, maar die ruimte is er. Omdat we vooral aandacht hebben voor de menselijke kant van onze samenwerking. Voor mij is dat enorm belangrijk. Ik hoef – zoals het bij andere artiesten wel eens gebeurt – bij Hendrik mijn persoonlijke grenzen niet te bewaken. Wij viben als het ware op dezelfde frequentie. Ik werk heel graag samen met mensen met wie ik me versta, omdat ik dan met plezier de extra mile doe en me enorm geëngageerd voel. Opnemen is voor mij nooit gewoon ‘maar een job’; en de zeldzame keren dat het wel zo was, heb ik er een ‘zotte’ kater aan overgehouden.”
Ik hoef – zoals het bij andere artiesten wel eens gebeurt – bij Hendrik mijn persoonlijke grenzen niet te bewaken. Wij viben als het ware op dezelfde frequentie.
Koen Gisen
Hendrik: “Dat herken ik wanneer ik zelf voor een project gevraagd word, waarbij ook de uitdaging meespeelt: als het iets is wat ik nog nooit heb gedaan, kan ik daar heel veel zin in krijgen. Met mijn eigen muziek heb ik echt het gevoel dat we hier samen staan en dat Koen een groot aandeel heeft in wat ze geworden is, al was het maar door mij aan te moedigen om het te doen en me te laten inzien dat het waardevol is.”
Meesterlijk momentum
Jullie zoeken samen een richting, maar iemand moet uiteindelijk ook een microfoon kiezen en op opname drukken.
Hendrik: “Dat is dan weer volledig Koens’ rayon. Ik ben een beetje op de hoogte van de mogelijkheden, maar ik vind het fijn om Koen daarin gewoon te laten beslissen. Ik denk dat het voor hem ook soms een middel is om ergens te raken, neen?”
Koen: “Natuurlijk, en soms weet ik ook niet precies wat ik doe; ik kies soms heel intuïtief. Bepaalde microfoons werken fenomenaal op vrouwenstemmen, en kunnen je op een andere stem ineens verrassen. Bij Hendrik was de Sony C48 bijvoorbeeld een revelatie.”
Hendrik: “Voor ‘De Val’ hadden we vooraf besloten dat we het helderder en moderner wilden, minder seventies, en dat we geen strijkers zouden gebruiken. Dat startpunt hoor je in de keuze van de microfoons en in de manier waarop we de stem lieten klinken; wat opener en hedendaagser.”
Koen: “De techniek volgt de intentie, en productie gaat evengoed over de manier waarop je de ruimte organiseert. Neem de twee marimba’s die we hebben opgenomen: wanneer je die tegenover elkaar zet, zit het laag van het ene instrument links en dat van het andere rechts. Je hebt twee paar microfoons en kunt daar wel iets mee doen, maar je zit ook met de opstelling. Wil je het laag telkens aan dezelfde kant, heb je roommicrofoons nodig en waar moet het geheel uiteindelijk terechtkomen in het stereobeeld? Dat zijn vragen waar je vooraf over moet nadenken.”
Hendrik: “Dat is precies wat ik bedoel: je kunt bij elke marimba gewoon microfoons zetten, maar Koen denkt al na over hoe die instrumenten zich tot elkaar verhouden. In mijn arrangementen werkt het ook zo, als een soort probleemoplossend denken. Je wilt twee marimba’s gebruiken en vraagt je af of ze raar of natuurlijk in het stereobeeld moeten zitten, waarna je op basis daarvan de microfoons kiest. Veel arrangementen, ook op de vorige plaat, zijn ontstaan omdat ik voelde dat er ergens iets anders moest gebeuren om te vermijden dat een nummer in een gat viel. Uit die vraag ontstaat dan een artistieke ingreep.”
Veel arrangementen, ook op de vorige plaat, zijn ontstaan omdat ik voelde dat er ergens iets anders moest gebeuren om te vermijden dat een nummer in een gat viel. Uit die vraag ontstaat dan een artistieke ingreep.
Hendrik Lasure
Het klinkt alsof opnemen en mixen bij jullie in elkaar overlopen, in plaats van netjes na elkaar te gebeuren.
Hendrik: “Die grens bestaat bij Koen bijna niet, en dat is heel typisch aan zijn manier van werken. Hij heeft elk kanaal al zoveel ‘voorbehandeling’ gegeven dat je bij het terugluisteren al quasi naar een album aan het luisteren bent. In zijn aanpak is Koen daarin toch vrij uniek. Andere producers vertrekken vaak vanuit het idee dat alles vooral proper moet binnenkomen, en dat een iemand anders de knoppen wel zo zal beroeren om het goed te laten klinken. Hier maken we die keuzes al voor de eerste noot gespeeld is.”
Andere producers vertrekken vaak vanuit het idee dat alles vooral proper moet binnenkomen, en dat een iemand anders de knoppen wel zo zal beroeren om het goed te laten klinken. Hier maken we die keuzes al voor de eerste noot gespeeld is.
Hendrik Lasure
Koen: “Het gebeurt zelden dat ik niet het hele proces begeleid, omdat ik de logica van dat klassieke model nooit helemaal heb gesnapt: je boekt een studio, neemt van alles op en zoekt vervolgens iemand om het te mixen en iemand om het te masteren. Ook bij het capteren zelf moet je toch al vragen stellen over wat je wilt horen, welke rol de ruimte speelt en wat de context is?”
Hendrik: “Hoeveel detail je van de dingen wil, bijvoorbeeld, want anders staan al die schakels los van elkaar.”
Koen: “Bij ‘De Val’ was de visie: we willen het zo live mogelijk doen, terwijl ik vaak ook anders werk. Bij een band vertrek ik graag vanuit de vraag: ‘Hoe klinken jullie in het repetitiekot?’. Omdat dat de plek is waar bands zich het meest op hun gemak voelen en écht samenspelen. Van zodra iedereen in een studio met een koptelefoon op zijn eigen partij begint te knallen, speelt hij niet noodzakelijk nog in balans met de anderen. Dan verdwijnt de dynamiek en moet je achteraf proberen te reconstrueren wat je eerst uit elkaar hebt gehaald.”
Hendrik: “Alles is hier zo georganiseerd om zoveel mogelijk momentum te laten ontstaan van mensen die samen spelen, net zoals je soms op een concert voelt als er magie in de lucht hangt. Dat is heel moeilijk te recreëren als iedereen aparte hokjes zit, of iemand gewoon zit te doomscrollen, terwijl een ander acht maten gitaar inspeelt. Dan ben je met iets helemaal anders bezig.”
De perfectie van de imperfectie
Koen: “Streven naar de perfecte take? Neen. Dat zegt me eerlijk gezegd weinig weinig. Als perfectie betekent ‘geen enkele afwijking’ toelaten, dan moet je daar vandaag echt niet veel voor doen; met de juiste software en programma’s kun je alles aanpassen. Voor mij is dat een dwaalspoor dat niets zegt over wat muziek doet of over het niveau van de muzikanten. Maar sommige muzikanten, producers etc. blijven zich daar wel aan vastklampen.”
Streven naar de perfecte take? Neen. Dat zegt me eerlijk gezegd weinig weinig. Als perfectie betekent ‘geen enkele afwijking’ toelaten, dan moet je daar vandaag echt niet veel voor doen
Koen Gisen
Hendrik: “Het is één grote valstrik (lacht). Wij spreken vaak vooraf af dat we drie takes zullen opnemen; en dan blijkt de eerste de beste, de meest onbevangen opname van de drie. Na vier keer, en zeker tegen de zevende take, wordt het bij mij niet beter. Het moeilijke is dat je als artiest bij het terugluisteren allerlei uitschieters hoort die je tegen de borst kunnen stuiten, en dat je dan toch de neiging hebt om die ‘fouten’ te willen aanpassen.”
Koen: “Je moet niet de hele tijd met ‘goed en juist’ bezig zijn, omdat je dan naar iets anders streeft dan wat mij in muziek raakt. Ik gebruik daar graag een beeld voor uit het theater: de schaduw die iemand vooruitwerpt, of die nu twee noten speelt of duizend. Dat klinkt misschien esoterisch, maar ik kan enorm gegrepen worden door wat ik daarin voel.”
Je moet niet de hele tijd met ‘goed en juist’ bezig zijn, omdat je dan naar iets anders streeft dan wat mij in muziek raakt.
Koen Gisen
Hendrik: “Het is de projectie van een idee, waarbij je voelt wat iemand wil communiceren en wat er in zijn hoofd zit. Dan mag het nog zo vals gezongen zijn.”
Koen: “Wat is de essentie, wat is die schaduw en spreekt die mij aan? Dat blijft subjectief, maar ik kan daar zot van gecharmeerd zijn.”
Jullie hebben wel de kennis om al die uitschieters weg te werken. Wanneer zeggen jullie bewust dat iets mag blijven staan?
Koen: “Altijd (lacht)? Neen, alle gekheid: voor ‘De Val’ hebben we een aantal zaken zo gelaten, omdat ze klopten: een zang die iets te vroeg ingezet wordt, een doorlopende delay op de stem … zit het niet in de weg, dan kan het blijven. Hoe ingewikkeld de muziek op sommige vlakken ook is, hebben we op andere plekken bewust een soort gezonde amateurisme toegelaten. Sommige ingrepen mogen dan wel als ‘fout’ bestempeld worden, maar toch zijn ze goed, omdat ze iets doen met je gevoel.
Neem nu die delay op de stem: de gebruikelijke techniek is dat je een achtste-delay via sidechain op de stem laat ducken, zodat hij tijdens het zingen wegzakt en aan het einde van een zin weer omhoogkomt. Iedereen kan dat, en dan denk ik: gaan we dat nu weer doen? Soms moet ik het wel toepassen, bijvoorbeeld als ik bij een liveopname de overspraak lelijk vind en de stem de gitaartrack moet laten wegducken.”
Hendrik: “Je moet weten op welk terrein je moet strijden, en als iets charmant is, hoeft het niet weg.”
Koen: “En als het echt niet goed is, beginnen we opnieuw.”
Van tekst naar kflank
Op ‘De Val’ staan de teksten behoorlijk op de voorgrond. Verandert het feit dat Hendrik in het Nederlands zingt de manier waarop jullie opnemen en mixen?
Koen: “Je kunt niet anders, want je wilt verstaan wat iemand vertelt en horen hoeveel nuance erin zit. De stem moet genoeg diepte hebben en dichtbij genoeg komen om…”
Hendrik: “…je te doen luisteren en je met iemand te laten meevoelen. Als we aan het mixen zijn, zit ik vaak naast Koen en zie ik hem op zijn stoel de hele tijd de tekst meelippen. (lacht)”
Koen: “Exact, en dan mix je anders. In Franse chansons is die aandacht voor de tekst en hoe die gemixt wordt altijd al heel aanwezig geweest, wat ik daardoor beter ben gaan begrijpen. Ik vind het bovendien tof dat Hendrik in het Nederlands zingt zonder het ineens helemaal op te poetsen of in een nadrukkelijk dialect te trekken.”
Hendrik: “Ik zou ook Engels kunnen gekozen hebben, maar mijn uitspraak is daarvoor niet goed genoeg. Mocht ik dat wel gedaan hebben, dan zou ik me een mega-poseur voelen.”
Koen: “Ik kijk vaak naar teksten wanneer mensen met Engelstalige muziek komen, en de poëtische diepte die Hendrik in het Nederlands bereikt, zie ik daar dikwijls niet. Je moet kunnen aanvoelen wat een beeld doet en wat je precies vertelt, ook wanneer je je eigen tekst herleest. Ik ben ervan overtuigd dat we in het Nederlands goede alternatieve muziek nodig hebben.”
Ik zou ook Engels kunnen gekozen hebben, maar mijn uitspraak is daarvoor niet goed genoeg. Mocht ik dat wel gedaan hebben, dan zou ik me een mega-poseur voelen.
Hendrik Lasure
Hendrik: “Ik denk ook niet dat ik diezelfde diepte in het Engels zou kunnen bereiken. Er hangt rond Nederlandstalige muziek soms het idee dat ze automatisch heel lokaal is, terwijl dat volgens mij niet zo hoeft te zijn. Ook in de entourage wordt er vaak van uitgegaan dat het de grenzen niet over kan omdat het in het Nederlands is, maar ik denk dat deze muziek vreemd en out there genoeg is om dat wel te kunnen.”
Koen: “Als we het in het Engels doen, kunnen we naar het buitenland, is dan de redenering, maar hoeveel mensen lukt dat effectief?”
Hendrik: “Dan sta je ineens in een rij van tien miljoen mensen die hetzelfde willen doen.”
Toegeven? Waarom?
Jullie maken niet bepaald vanzelfsprekende arrangementen. Voelt het toegankelijker maken van die muziek soms als een toegeving?
Hendrik: “Ik heb dat gevoel niet, omdat ik Koen daar enorm in vertrouw en hij een breed referentiekader heeft. Hij houdt van prachtige songs en van Bob Dylan, maar ook van de raarste dingen die je je maar kunt bedenken. Op dat vlak is er ook een match. Het plezier van dit project zit voor mij precies in dat het overal tussenin zitten: het zijn nummers, alleen is de inkleding helemaal anders. Ik heb er zelf ook een hekel aan wanneer iets alleen maar left of center is om left of center te zijn. Ik maak keuzes in de arrangementen omdat ik voel dat ze mij raken. Dat is het enige kompas dat we hebben.”
Ik heb er zelf ook een hekel aan wanneer iets alleen maar left of center is om left of center te zijn. Ik maak keuzes in de arrangementen omdat ik voel dat ze mij raken.
Hendrik Lasure
Koen: “Er staan op ‘De Val’ uiteindelijk ook songs die de brug maken, met twee of drie gitaarstukken, naast dingen die wat verder liggen of nog iets van de vorige plaat in zich hebben.”
Hendrik: “Ik merk wel dat mensen soms een paar keer moeten luisteren, zelfs als ze fan waren van de vorige plaat. Eerst weten ze niet goed wat ze ervan moeten denken, en pas na vier of vijf luisterbeurten vinden ze het heel goed.”
Als je zo vrij kunt arrangeren, moet je tijdens het opnemen dan al rekening houden met wat er straks live mogelijk is?
Koen: “Nee, totaal niet, omdat we weten dat Hendrik daar een reductie van gaat maken en hij daar heel goed in is. Bij de vorige plaat vond ik het ongelooflijk hoe al die strijkers- en blazerspartijen live vertaald waren, waarbij de belangrijke lijnen en de essentie overeind bleven. Met zijn bagage en vorming kan hij dat eruit halen, terwijl dat lang niet iedereen gegeven is.”
Hendrik: “Ik ben nu aan het nadenken over wie wat doet in de band en vind het juist tof om de muziek volledig te herdenken, zodat ze live anders gaat klinken. De tekst blijft sowieso, maar verder wordt het wat uitzoeken wat er mogelijk is, wat ik wil en wat de voorgrond moet nemen. Voor de releaseconcerten zijn we met vier, waardoor er maar een paar opties zijn, en daarnaast ga ik solo en in duo spelen.”
Koen: “Je kunt die nummers ook allemaal solo doen, en daar geloofde ik van in het begin in.”
Hendrik: “Terwijl ik eerst dacht dat er twaalf strijkers nodig waren als ik die muziek live wou brengen, wat het totaal onmogelijk maakte (lacht).”
Intussen moet de plaat ook naar buiten, met singles, video’s en sociale media. Komen de verwachtingen van dat hele apparaat weleens mee de studio binnen?
Hendrik: “Die druk voel ik pas nu de plaat klaar is, terwijl we daar tijdens het maken niet mee bezig waren. Als je wilt meedoen in het circus, wordt er ineens verwacht dat je elke week een of twee keer iets post en daar allerlei leuke dingen voor verzint, dus dat is waar ik nu mee bezig ben.”
Koen: “Ik kan wel vanuit zo’n vraag werken als iemand bijvoorbeeld een korter stuk nodig heeft voor sociale media.”
Hendrik: “Dat vind ik net tof aan jou: je houdt van rare jazz, maar als iemand je vraagt om er een single van te maken, kun je daar je totale popmindset op loslaten en een improvisatie in stukken knippen alsof het een song is.”
Koen: “Dat is eigenlijk wel zo, en het geeft ook niet als het live vervolgens weer anders gaat.”
Hendrik: “Maar tijdens het maken van deze plaat volgden we alleen ons eigen kompas en zat daar niets anders achter dan gewoon de intentie om iets te maken wat heel dicht aanleunt bij wie ik als mens en als muzikant wil zijn.”
Reclame